Libraría Central Librera
Rúa Dolores nº 2
15402 Ferrol
Traballo
publicado por cortesía do ATENEO FERROLÁN
http://ateneoferrolan.org
Foi publicado
no número 26 Xaneiro-Febreiro-Marzo 2007
Neste traballo
Aproveitamos para
recordar que o 3 de Febreiro de 2007 cúmplese o Centenario do nacemento
de Jenaro Pérez Villaamil
UN APUNTAMENTO SOBRE EMILIANO BALÁS SILVA
Juan J. Burgoa
Emiliano Balás Silva foi un significado pintor e escritor ferrolán.
Médico de profesión, foi Presidente durante dúas etapas do Ateneo
Ferrolán, destacado membro e Socio de Honra do Real Coro Toxos e Froles e impulsor das Irmandades da Fala. Os seus setenta e cinco anos de vida transcorreron a
cabalo do paso do século XIX ao XX, vivindo a maior parte deles na nosa cidade,
coa excepción do tempo que pasou en Santiago estudiando a carreira de Medicina
e da súa estancia en Sevilla onde cursou estudios de Belas Artes na Academia da
capital andaluza.
Emiliano
Con antecedentes nobiliarios franceses pola
vía paterna, Balás Silva foi unha persoa dotada dunha
refinada cultura e estivo en posesión dunha ampla e selecta biblioteca. Foi
fundador do grupo dos Scouts de Ferrol, presidente local do Partido Liberal,
concelleiro do Axuntamento ferrolán, Presidente da Cámara Oficial da
Propiedade, colaborador do Centro Obreiro de Cultura e membro numerario da Real
Academia Galega da Lingua.
EMILIANO
BALÁS, PINTOR
A súa primeira vocación artística foi a
pintura. O ano 1880, unha vez rematada a carreira de Medicina, trasladouse a
estudiar durante varios cursos na Academia de Belas Artes de Sevilla, onde
traballou no estudio de
Cultivou tódolos xéneros artísticos,
especializándose na pintura de flores e animais e nos temas paisaxísticos,
constituíndo algunhas das súas mariñas francos acertos. Na súa obra, de
carácter moi persoal, destacan tamén unhas alegorías moi coloristas e uns
bodegóns de coidada elaboración. Aínda que a súa producción pictórica
practicamente non é coñecida do público, un relativamente abondoso número de
cadros tanto de pequeno como de gran formato son propiedade particular dos seus
herdeiros e dalgunhas familias ferroláns.
BALÁS
E O TEATRO
Emiliano Balás
cultivou diversos xéneros da literatura, actividade que iniciou practicamente a
partires dos corenta anos de idade. Colaborou coa prensa local, con diversas
revistas rexionais e madrileñas, o mesmo que con publicacións da emigración cub
Aínda que a maioría das súas obras nin se
representaron nin se editaron, si o fixo o monólogo A noite de San Xoán, estreada
o día 28 de Maio de 1917 no Teatro Jofre por Toxos e Froles, nunha festa galega presidida polo poeta Rey Soto, co gallo do segundo aniversario de Coro e da
entrega da bandeira adquirida por subscrición popular. Outras obras teatrais
escritas por Emiliano Balás foron a titulada Estranxeiro
na súa terra, comedia en
verso en tres actos; o drama en catro actos
A mal casada; o drama en dous actos O
venideiro e a
comedia dramática en tres actos A
falsa venda, todas elas inéditas. En castelán tamén permanecen inéditas
varias obras como a comedia dramática El
cacique e o drama El Padre
A
OBRA POÉTICA DE BALÁS
A meirande parte da obra poética en castelán
de Emiliano Balás aparece en tres libros de poemas,
editados en Ferrol. O primeiro, Rudezas de un cuarentón,
publicouse o ano 1904 na
Imprenta de
Balás Silva foi autor dun bo número de composicións
poéticas en lingua galega, feito meritorio e precursor no tempo que lle tocou
vivir. O seu galego, non sempre doado de ler, apóiase na fala popular, cun
vocabulario ricaz, cheo de ironía e retrincos
costumistas, aínda que amosa certos enxebrismos, vulgarismos e castelanismos.
Como era corrente na época, a súa escritura abusa dos apóstrofos e trazos co
obxecto de daren máis énfases ao fraseo. A súa poesía, que pode adscribirse ao
grupo dos epígonos do Rexurdimento, está dentro dunha liña decimonónica.
A
súa variada obra poética en galego está espallada en diferentes publicacións,
sendo as principais o Alm
O
SEU LABOR NO ATENEO FERROLÁN
Un dos feitos más destacados no eido
intelectual de Emiliano Balás foi a súa actividade no
Ateneo Ferrolán, onde deixou variados traballos escritos e impartiu numerosas conferencias.
O ano 1907 relevou como presidente da entidade a
O ano 1904, como resultado do concurso anual
convocado polo Ateneo, Emiliano Balás veu premiada a
súa memoria titulada Noticias biobibliográficas
del polígrafo ferrolano D.
CODA FINAL
O esquecemento dun sobranceiro personaxe
ferrolán como Emiliano Balás Silva, únese a outros
casos similares nunha cidade como a nosa, onde os responsables oficiais da
cultura, certos profetas da modernidade e determinados críticos de arte en
estado puro sentan cátedra de paspáns e apoian de xeito afervoado a calquera
persoeiro, fundación, entidade ou manifestación cultural que veña de fora, sexa
de Vigo, Narón ou Mondoñedo, en detrimento dos autores, artistas, asociacións e
actividades culturais propias da nosa urbe.
Entrementres, e na espera dun máis completo
estudio biográfico e dunha cumprida recompilación que neste intre estamos a
facer da obra literaria de Emiliano Balás, incluíndo
a publicación de varios traballos inéditos, semella obrigado lembrar hoxe
algunha das súas meritorias composicións poéticas editadas en idioma galego fai
agora case un século, reproducidas con total fidelidade ao texto orixinal.
ILUSTRACIÓN 3
¡T´envexo¡
¡T´envexo, mar da Frouseira,
que
pódeste desfogar
contra
as penas da Mariña
e remexel-o areal
c´os teus tremendos cachós
que
en escuma se desfán¡
¡Eu
t´envexo, cando os montes
ordenas
d´asolagar
facendo
temblal-o Cabo
co
as ondas, que mesmo dá
medo
no peito, escóitalas,
brua que te bruarás,
tumbando c´os tronos, cando o rayo
racha
o ceo en desfeita tempestá¡
¡Eu
t´envexo, pois gardo n-a
alma miña
penas
moi fondas que sofrir me fán,
e
tendo o curazón esnaquizado
río
en ves de chorar.
A terra d´o feitizo (Fragmento)
E a groriosa
terriña d´os castros
que
ergueron os celtas;
a
terriña mais guapa, mais doce,
mais
boa e mais meiga;
e
a terriña mais agarimosa
e
mais feiticeira,
d´as fraguiñas e soutos d´encanto
e d´arrecendentes e ulidoras
herbas.
E a terriña que garda n´os
cumes
mais
altos d´a serra
e n´as fontes e limpos regatos
m
os
recordos de cen misteriosas
e
antigas consellas
a
os rapaces, por vellos petrucios
ditas
po´la noite, cabo d´a
lareira.
......................................................
A leitiriña
(Fragmento)
Choraba
á neniña,
choraba
de pena
e
á fío caíanlle
as
ardentes bágoas por ambas meixelas.
Choraba
na rúa,
na
rúa Travesa,
mirando
escachada
a oliña
é o leite correndo antre as pedras.
As
xentes pasaban,
pasaban
de presa,
sen
lle creto daren
a
tanta tristura, á pena tan fera.
...............................................
Cipri
--------------------------------------
E sofrindo a
coitada mil penas
a
un cruceiro de pedra chegou
e n´as casas que preto aló vía
un
socorro demanda por Dios.
Aló soupo que mais
adiante
encomeza
xa o pobo, que foi
envexado
de Roma noutro tempo,
e oxe sollo esquencido quedou.
-------------------------------------
Libraría Central Librera
Rúa Dolores nº 2
15402 Ferrol